Agroforestry: afnemers staan al klaar

Van een voederhaag en bomen in de wei tot aan een compleet voedselbos. Het kwam allemaal voorbij tijdens het webinar over het verdienmodel van agroforestry dat je nu terug kunt kijken. De conclusie? Agroforestry kan in potentie een serieus verdienmodel opleveren. Er staat zelfs een indrukwekkende groep grote spelers met contracten klaar om producten uit agroforestry-systemen te kopen. Maar voor je bij verdienen bent is er wel een startinvestering, een goed plan én jaren geduld nodig.

Kijk het webinar direct terug:

15% meer opbrengst met bomen

Agroforestry is landbouw met inzet van bomen en struiken. Dat kan in het klein, bijvoorbeeld door een heg als perceelsafscheiding, met een haag langs het kavelpad waar koeien naar behoefte van kunnen eten, tot aan rijen fruit- of notenbomen in het land of een compleet productief bos met noten en fruit. Stijn van Heijs, vice-voorzitter van Stichting Voedselbosbouw en Jacob Haalstra van Advisie-Agroforestry zijn de experts die ons in het webinar meenemen in de kansen én aandachtspunten bij agroforestry. Maar eerst maar eens terug naar het begin, want bomen in of rond je productieland, dat kost toch opbrengst? “Nee, direct in de buurt van bomen is de opbrengst inderdaad wat lager, dat zie je ook aan het gewas. Maar verderop in het perceel levert het gewas dankzij de bomen juist meer op. Dit komt door de schimmelnetwerken en doorworteling van bomen. Bij nattigheid doet het gewas vlakbij de bomen het vaak weer beter door de betere doorworteling. In totaal zien we in onderzoek zelfs dat de complete opbrengst van je gewas 10 tot 15% hoger kan liggen. Tenminste, als het stuk breed genoeg is”, aldus Jacob Haalstra.

Agroforestry vraagt om breder kijken

Haalstra daagt ons uit om breder te kijken. “Als je walnotenbomen in de kippenuitloop zet, verspreiden de kippen zich beter over de uitloop. De uitloop blijft groener, wat ook weer bijdraagt aan het beeld en positieve imago. Daarnaast eten de kippen de insecten die voor walnoten schadelijk zijn. Door met windsingels de wind te breken in een uitloop voor varkens en kippen zie je een positief effect op het voerverbruik van de dieren, die minder energie hoeven te steken in zichzelf warm houden.” Datzelfde geldt voor bijvoorbeeld noten zelf. Die kun je als geheel verkopen, maar je kunt er ook walnotenolie van maken, de bast gebruiken als meel, mueslirepen maken of thee van de tussenschotjes maken. “Koeien kunnen tot wel twee kilo droge stof aan bladeren opnemen”, weet Jacob. “Taken en bladeren bevatten meer mineralen dan gras, zoals koper, mangaan en calcium, wat zeker voor verse koeien erg nuttig is. De wilg is nog eens pijnstillend, kastanjes en eikel bevatten tannines die in kleine hoeveelheid een positief effect kunnen hebben op de vertering van eiwit in de darmen.” Andere praktische voorbeelden zijn bijvoorbeeld het inkuilen van lindetakken en -bladeren om ’s winters te voeren of het snoeiafval versnipperen en gebruiken als kavelpad. 

Kansen rond koolstof

Met bomen leg je CO2, koolstof, vast. Dit biedt kansen om deze koolstof te verwaarden in de vorm van koolstofcertificaten. Hier zien Stijn en Jacob ook een belangrijke plus in voor de boeren. “In een voedselbos zien we 6 ton per hectare aan jaarlijkse CO2-vastlegging. In de vrijwillige markt zien we op dit moment prijzen van 60 tot 100 euro per ton CO2”, aldus Stijn. Hij verwacht dat deze prijzen verder op gaan lopen, omdat steeds meer bedrijven verplichtingen krijgen op het gebied van CO2-compensatie.

Agroforestry binnen wetgeving

Agroforestry is qua wetgeving complex, want is het nu natuur of landbouw? “Onderzoek dus goed wat het voor jou betekent als je aan de slag wilt met agroforestry. Bomen passen niet altijd in het bestemmingsplan. Vaak kun je bij de gemeente wel ontheffing krijgen, maar kan er bijvoorbeeld ook archeologisch onderzoek nodig zijn als je diepwortelende bomen wilt planten. Ga het gesprek aan met je gemeente, dan is er vaak veel mogelijk”, ziet Stijn, die daar binnen stichting Voedselbosbouw Nederland veel ervaring mee heeft. “Binnen het Gemeenschappelijk Landbouw Beleid vallen bomen onder meerjarige teelt, bomenrijen in de wei onder houtige elementen en kun je bomen wellicht ook inzetten als bufferzones rond watergangen”, weet Jacob. “Voedselbossen hebben inmiddels een eigen gewascode, 1940, en vanaf 1 januari 2025 valt een voedselbos automatisch in goud binnen de GLB”, aldus de expert. 

Denk vooraf na over je afzet

Begin niet zomaar met agroforestry, drukken Stijn en Jacob ons op het hart. “Denk vooraf goed na over je afzet. Welk volume wil je hebben? Welke afzetkanalen vind je interessant? Hoe wil je gaan oogsten? Vervolgens kies je daar het juist plantgoed, onderstammen en productieve soorten op.” Opvallend is dat Stijn aangeeft dat er partijen staan te popelen om producten uit agroforestry-systemen af te nemen. “We hebben bijvoorbeeld een keten van 300 restaurants klaarstaan. Als je binnen hun specificaties aanplant krijg je direct een afzetgarantie, ook al is je agroforestry-systeem pas over 10 jaar in productie”, vertelt Stijn zelfs, die daarmee ook het voordeel laat zien van zijn stichting waarin expertise is gebundeld.

Reken je eigen mogelijkheden door

Feit is: een agroforestrysysteem is een langjarig traject dat pas op lange termijn geld oplevert. Voor het ontwerp en plantgoed zijn er veel subsidiemogelijkheden, soms tot wel 75%, via Stichting Voedselbosbouw en provincies. Voor voedselbossen is een tool ontwikkeld om de toekomstige opbrengst te berekenen. Bekijk deze rekentool. 

5 hectare, 3.000 gespreide arbeidsuren

Voor een voedselbos van 5 hectare moet je rekenen op 3.000 arbeidsuren per jaar. Het principe is een gespreide jaarronde oogst door de diversiteit aan gewassen, met een kleine piek in augustus en september. Het is ook mogelijk om een voedselbos in stappen op te bouwen. Bijvoorbeeld eerst de windsingels om je eenjarige gewassen en dan jaarlijks een extra strook toevoegen aan je productieve voedselbos. Door meer focus op klein- en hardfruit en bijvoorbeeld dubbele rijen bessen kun je de verdiencurve wellicht naar voren halen. “Het feit blijft: de opstart van agroforestry is een langjarig en lastig traject”, aldus Stijn.